Stress, onzichtbare oorzaken

Category : Emotie

Stress in de klas of dagelijks leven

Alle ervaringen die we als mens meemaken, komen binnen in het brein en worden gescreend om een inschatting te maken van de mate van veiligheid.
Dit gebeurt in de amygdala (emotiecentrum). Als het veilig is, komt het in het werkgeheugen en gaat vanuit daar naar de hypocampus (herinneringencentrum), waar de informatie over de ervaring en de daarbij aanwezige emoties een herkenningslabel krijgen. Dit label zorgt ervoor dat de herinnering later weer teruggehaald kan worden. Dit gebeurt in ons bewuste geheugen. Zo kunnen we vervolgens nadenken over wat er is gebeurd, erover vertellen of oplossingen bedenken bij de ervaring en beleefde gevoelens.

Als je als kind of volwassene dus een ervaring meemaakt die je brein als zeer onaangenaam, naar, eng, gevaarlijk of zelfs als ‘alarm’ labelt, komt deze ervaring met bijbehorende herkenning labels in het geheugencentrum. Door over de gebeurtenis na te denken en te praten ben je in staat om het label in het herinneringencentrum van de ervaring te beïnvloeden, bijvoorbeeld door te denken: heel vervelend, domme pech, volgende keer beter opletten.

Geheugen van het lichaam

Naast dit bewuste geheugen worden de lichamelijke sensaties die plaatsvinden tijdens de ervaring (veroorzaakt door emoties), opgeslagen in het geheugen van het lichaam (emotioneel). Dit is een onbewust geheugen en ons denken heeft hier geen invloed op. De emotie van een ervaring blijft dus onveranderd in je lichaam aanwezig. Op zich geen probleem, mits niet voortdurend nieuwe, negatieve ervaringen zich aandienen. Als een kind veelvuldig negatieve reacties krijgt bijvoorbeeld op dat hij zo onhandig is, vervelend doet of niet zo druk moet zijn, gaat het lichaam van het kind (onbewust) al reageren voordat ‘het gevaar’ zich ook maar daadwerkelijk voordoet.

Fysieke stressreactie

Fysieke reacties van stress zijn voor anderen nauwelijks waar te nemen:
• Je hart gaat sneller kloppen
• Je ademhaling versnelt
• Spanning in je spieren neemt toe
• En je zintuigen zijn tot het uiterste gespannen; alert op nieuw gevaar

Je hersenen komen uiteindelijk in code rood: Nadenken of een oplossing bedenken, lukt moeilijk. Je lichaam moet wat doen: Je gaat weglopen, vechten of je houd je doodstil. Sommige kinderen gaan slaan, schreeuwen of andere pijn doen. Maar je kunt ook angstig gedrag zien.

Wat te doen bij code rood?

Het is belangrijk om ervoor te zorgen dat het kind uit code rood kan komen. Het helpt om rustig te blijven, rustig en zacht te spreken, te kalmeren door actief te luisteren (zet je eigen oordeel even opzij). Pas nadat een kind helemaal uit code rood is, zich weer veilig voelt, is een gesprek mogelijk over wat je verwacht van het kind in de toekomst.

Reflexintegratie

Bij kinderen die regelmatig in code rood komen, is reflexintegratie een vriendelijke methode om met weinig woorden te werken aan het loslaten van de fysieke stress uit het lichamelijk geheugen. Daarnaast zorgt reflexintegratie voor het verbeteren van de basis van een gezonde stress regulering van het lichaam: 1) het stress alarmsysteem gaat pas aan als er echt gevaar is; 2) goede fysieke vaardigheden die helpen bij direct gevaar, bijvoorbeeld je opvangen of vastgrijpen als je valt; jezelf beschermen als er iets op je dreigt te vallen of wegrennen bij brand of ander gevaar. 3) gezonde stresshormonen huishouding.

Oog voor trauma en veerkracht

Oog hebben voor wat een kind heeft meegemaakt helpt ouders en professionals om het gedrag van kinderen beter te begrijpen en te begeleiden. Leony Coppens is klinisch psycholoog zij geeft in haar presentatie een heldere toelichting op gedrag dat ontstaat vanuit onderliggend trauma en het belang om dit mee te nemen in het kijken naar het gedrag van kinderen. 

Stress op latere leeftijd

Waar staat kinderen, kun je ook lezen volwassenen, want ook volwassenen ervaren in onze resultaatgerichte en drukke samenleving regelmatig de signalen van een intern alarmsysteem dat afgaat (hartkloppingen, spierspanning, moeite met rustige ademhaling en zintuigen die alert zijn). Als code rood snel voorbij gaat, hoeft dit geen probleem te zijn. Echter het voortdurend aangaan van je stress-systeem zorgt ook voor het voortdurend vrijkomen van hormonen zoals adrenaline en cortisol. Langdurig vrijkomen van deze hormonen maakt de systemen in ons lichaam ziek.


kinderen in beweging

Een goede basis voorkomt leerproblemen

Sommige kinderen “fietsen” op hun gemak de hele basisschool door. Andere kinderen, net zo slim als hun klasgenootjes, hebben meer hobbels te nemen. “Het zit er wel in, maar het komt er (nog) niet uit”, hoor je ouders en leerkrachten regelmatig zeggen. “Hij oefent heel hard met lezen, maar hij blijft een trage lezer.” “Mijn kind kan zich moeilijk concentreren in die grote, drukke klassen.” Op school denkt men in de richting van dyslexie, ADD of ADHD als oorzaak.

Actieve reflexen 

Ondertussen begint er in Nederland steeds meer kennis te komen over leerproblemen en de onderliggende oorzaken. Een van deze nog onbekende oorzaken zit in de onrijpheid van het centraal zenuwstelsel. Iedereen kent de primaire reflexen van baby’s zoals de schrikreflex, grijpreflex, en andere bewegingsreflexen die baby’s nodig hebben om zich te ontwikkelen. Het leert ze dat je je handje beter niet op een warme kachel kunt houden, iets op te pakken, kruipen en uiteindelijk lopen. Als een baby iets geleerd heeft, verdwijnt deze reflex langzaam aan. Dit gebeurt door de bewegingen die een baby maakt. Ons bewegingspatroon is de laatste jaren echter enorm veranderd. Dit is een van de oorzaken dat er een toename is te zien in het aantal kinderen waarbij deze reflexen op de achtergrond aanwezig blijven. Wat nog relatief onbekend is, is dat deze onrijpheid van het zenuwstelsel effect heeft op het ontspannen kunnen leren bij kinderen. Het artikel “Leerproblemen en een onrijp zenuwstelsel: Zonder een goed fundament kun je niet bouwen” van hetkind geeft een mooie uitleg over het effect van dit onrijpe zenuwstelsel op het leren en de eenvoudige oplossingen die er zijn om dit te integreren, zodat het ontspannen leren alsnog op gang komt.

Niet alleen kinderen in ontwikkeling kunnen hinder ondervinden in hun motorische ontwikkeling door actieve reflexen. Een ongeval of traumatische ervaring kan reflexen bij volwassenen weer activeren. Dit zorgt voor onbewuste stress van binnenuit het lichaam.