Dyslexie of problemen met zien?

Steeds vaker kampen kinderen met problemen in de oog motoriek. Voorbeelden zijn het moeite hebben de ogen voor langere tijd ergens op te richten, de ogen vloeiend horizontaal en verticaal laten bewegen of beide ogen goed laten samen kijken.  Signalen die horen bij problemen met het zien, lijken op dyslexie. De problemen ontstaan doordat er minder ruimte is voor vrij spel. Er wordt minder buiten gespeeld. Op school krijgen kinderen veel vroeger (soms te) kleine letters aangeboden en al op jonge leeftijd turen kinderen naar te kleine schermpjes van tablet of smartphone.

Baby met grote blije ogen en gezicht

Zien in de klas

Problemen met zien kan op school grote gevolgen hebben. Om een tekst te lezen moet een kind immers in staat zijn langere tijd de ogen te richten en rustig langs de zin te laten bewegen. Wanneer dit richten en volgen met de ogen niet goed gaat, heeft dat effect op de verwerking van de beelden van beide ogen in de hersenen. Het versmelten tot één enkel beeld gaat moeilijk. Hierdoor kan een wazig, wiebelig of zelfs dubbel beeld ontstaan. Dit heeft negatief effect op het ontwikkelen van een goed woordbeeld, het begrip van wat het kind leest en het kost meer inspanning en energie.

Ogen die goed samenwerken

Bij de geboorte moeten de ogen zich nog ontwikkelen. Een baby kan nog niet goed zien en de ogen van een pasgeborene zijn ook nog niet in staat om met elkaar samen te werken. Rond de leeftijd van tien jaar zijn deze ontwikkelingen afgerond. Dat betekent dat een kind dan net zo goed moet kunnen zien als een volwassene en dat de samenwerking tussen de ogen geen belemmering is.

Fixatie disparatie: wat gaat mis?

Alles wat we zien komt via de twee ogen in het achterste deel van de hersenen terecht. De hersenen zorgen ervoor, dat de twee beelden die uit de twee ogen afkomstig zijn, worden gezien als één beeld. Als de 2 beelden (van elk oog één) verschoven zijn ten opzichte van elkaar, vindt correctie in de hersenen plaats. Dit heet Fixatie Disparatie. Iedereen heeft Fixatie Disparatie als onderdeel van de normale samenwerking tussen de ogen. Soms is er echter een dusdanige verstoring in het richten van één of beide ogen (bijvoorbeeld bij lui oog) dat de hersenen niet in staat zijn de vervorming te corrigeren. Dit leidt tot verstoring in het zien en begrip van wat je ziet.

Fixatie disparatie of dyslexie

Problemen op tijd herkennen

Vlak na een periode van rust lukt school- en leeswerk vaak nog wel, maar naarmate de dag vordert, nemen de problemen toe en kan het kind kampen met uitdagingen thuis, bij sport en spel en op school. Zij gaan dit vaak onbewust oplossen door te compenseren met hun lichaamshouding.

De volgende signalen kunnen indicatie zijn voor problemen met het zien:

Thuis

• Komt erg moe uit school
• Heeft regelmatig hoofdpijn na school met name boven de wenkbrauwen
• Droge, branderige, jeukende ogen (wrijft veel in de ogen)
• Kijkt vaak “moeilijk”, knijpt met de ogen of fronst
• Nek of rugklachten
• Snel last van (zon) licht
• Is “onhandig”; struikelt vaak, stoot zich makkelijk of stoot iets om
• Is lusteloos
• Moeite met rechts / links herkenning
• Houterige (achterblijvende) motoriek
• Onzeker over eigen kunnen

Bij sport en spel

• Balans en evenwicht is verstoord
• Oog-handcoördinatie klopt niet
• “Bang” voor de bal/moeite met vangen van de bal
• Moeite met afstand schatten en snelle bewegingen
• Laat leren fietsen

Op school

• Slordig (houterig) handschrift
• Slechte pen greep
• Vinger gebruiken tijdens het lezen
• Bij het hardop lezen klinkt het hakkelig
• Slecht begrijpend lezen (hoe langer de zinslengte hoe moeilijker)
• Op blanco vel schrijft men niet horizontaal of letters zweven boven en onder de lijnen
• De spaties tussen de geschreven woorden zijn onregelmatig
• Heeft moeite met natekenen ruimtelijke figuren
• Hoofd niet rechthouden tijdens schoolwerk
• Legt hoofd op een arm op tafel bij het schrijven of lezen
• Slechte of geen concentratie, veel bewegingsonrust
• Symptomen van dyslexie zoals letters omdraaien, woorden of regels overslaan bij lezen, radend en/of traag lezen
• Moeite met overschrijven van het bord

Problemen met zien: Wat nu?

Anders dan bij dyslexie is het functioneren van de ogen te verbeteren met oefeningen. Het doel van oefeningen is motorische ontwikkeling van kind weer op juiste spoor te zetten en zo te zorgen voor ontspannen motorische aansturing van lichaam en ogen. In de tussentijd kan het raadzaam zijn tijdelijk te werken met een leesoefenbril of de leestekst om te zetten in vergrootte letters. Kinderen met uitdagingen in het zien bouwen onzichtbare stress op. De  begeleiding is erop gericht om te zorgen voor een goede basis zodat het kind weer ontspannen en met plezier gaat leren.