Rust in de klas. Een aantal tips.

Regelmatig hoor je leerkrachten verzuchten: “Hoe breng ik meer rust in de klas. Al die kinderen die iets hebben. Wat verwachten ze nu eigenlijk van mij? Ik ben opgeleid om kinderen te leren lezen en rekenen, wiskunde te geven of een taal te leren. Het woord zegt het eigenlijk al. Ik ben LEERkracht. Ik ben geen gedragswetenschapper of specialist die alle nieuwe termen en ondersteuningsmogelijkheden kent. Dyslexie, ADD, ADHD, autisme, taalontwikkelingsstoornis (TOS), HSP, beelddenken en ga zo maar door. Hoe doe ik dat in mijn klas?”

Met 30 kinderen in de klas is dit inderdaad soms een hele uitdaging. Maar ook zonder kennis te hebben van al deze uitdagingen, kun je als leerkracht verschil maken met een aantal eenvoudige tips. Zo zorg je voor rust en gevoel van veiligheid in de klas.

Houd de inrichting van lokaal rustig

Erg leuk alle werkjes aan de muur en soms ook langs het plafond. Het kinderbrein is echter nog volop in ontwikkeling. Kinderen krijgen zo de hele dag onnodig veel prikkels binnen en moeten hard werken deze te filteren. Een rustig ogend klaslokaal zorgt ook bij jou als juf of meester voor meer rust in het hoofd. En een rustige juf of meester betekent meer rust bij de kinderen en in de klas. Grapjes maken is uiteraard een uitzondering 😊

Begrijpelijke instructie

  • Geef het onderwerp context

Alles is nieuw voor een kind. Als het begint met letters en cijfers leren, heeft het geen idee waar dit eindigt. Hoeveel letters zijn er? Welke vormen hebben die allemaal. Waarom leer ik eigenlijk letters? Wat ga je er mee doen? Hetzelfde geldt voor cijfers. Voor een kind is het prettig om aan het begin een beeld te hebben van “wat” en vooral ook “waarom” ze iets gaan leren? Zo kan het kind met aandacht de lessen volgen zonder afgeleid te zijn door de vraag “waar wil de juf of meester naar toe? Ik begrijp het niet”. Zorg dat de context ook aansluit bij de voorkennis van de kinderen. Zeker ook voor vakken als aardrijkskunde of geschiedenis is context belangrijk. Bijvoorbeeld “Romeinen”, wat is dat? Licht in grote lijnen toe wie of wat dit zijn en vertel wat ze kunnen verwachten als ze gaan leren over een onderwerp. Voorspelbaarheid geeft rust in het hoofd.  

Meisje dat verveeld boven een boek hangt
  • Maak de informatie en je verhaal visueel 

Kortom zorg voor een plaatje bij je praatje. Je herkent het vast: je zit bij een lezing of bijeenkomst en er komt een brij aan woorden op je af. Je haakt af en volgt het verhaal niet meer. Zo werkt het bij kinderen ook.  

  • Houd je instructie kort 

Ben niet te lang zelf aan het woord. Vermijd in je instructie zoveel mogelijk abstracte woorden, of maak ze visueel, geef voorbeelden die aansluiten bij de belevingswereld van het kind en maak het interactief.  

Autonomie van het kind stimuleren 

Ieder kind heeft van nature behoefte aan autonomie. Kinderen willen net als wij graag de dingen zelf bepalen, uitzoeken en uitproberen. Bij kinderen met een uitdaging bestaat de neiging, vaak vanuit een goede bedoeling, om als volwassenen overmatig te gaan helpen of het over te nemen. Bijvoorbeeld een kind met TOS of dyslexie heeft iets meer tijd nodig om antwoord te geven op een vraag omdat de informatieverwerking en woordvinding is minder snel gaat. Geef het kind de tijd en ruimte om zelf de juiste woorden te vinden. Ook kinderen ruimte bieden om zelf te mogen kiezen, draagt bij aan het ontwikkelen van eigen autonomie. Is deze ruimte er niet, dan kan dit zorgen voor frustratie bij een kind en kan zelfs leiden tot gedragsproblemen.  

Rust in de klas zorgt dat de onzichtbare triggers van stress zo min mogelijk vat krijgen op kinderen.

Deze tips zijn eenvoudig toe te passen zowel in het basisonderwijs als op het voortgezet onderwijs. En ook thuis zijn ze toe te passen door ouders om zo de rust en gezelligheid positief te stimuleren.

Veel succes met “doseren”!


Hart onder de riem

Category : Emotie

Jij bent jij, dat is goed genoeg
Jij bent jij, dat is goed genoeg

Hart onder de riem

Het einde van het schooljaar. Een periode waar de nadruk ligt op resultaten en cijfers: ga je over of blijf je zitten, ben je geslaagd of niet, welk niveau ga je doen VMBO-T, havo of VWO. Een periode die veel kinderen stress geeft en zorgt voor blijdschap en verdriet.

Resultaten, uitgedrukt in cijfers. Wat vertellen ze over jou?! Laten ze zien dat jij die creatieve denker bent, die bijzondere oplossingen verzint; die tiener die zijn vader of moeder helpt die ziek is of het moeilijk heeft; dat meisje dat een vriendinnetje troost of die jongen die zieke dieren redt; of ben jij die lieve dromer die nog geen vlieg kwaad doet. Dit zijn kwaliteiten die zijn niet uit te drukken in cijfers. .

Jij bent jij, dat is goed genoeg.

Nu eerst vakantie. Ik wens iedereen een ontspannen en gezellige zomer! 


Stress, onzichtbare oorzaken

Category : Emotie

Stress in de klas of dagelijks leven

Alle ervaringen die we als mens meemaken, komen binnen in het brein en worden gescreend om een inschatting te maken van de mate van veiligheid.
Dit gebeurt in de amygdala (emotiecentrum). Als het veilig is, komt het in het werkgeheugen en gaat vanuit daar naar de hypocampus (herinneringencentrum), waar de informatie over de ervaring en de daarbij aanwezige emoties een herkenningslabel krijgen. Dit label zorgt ervoor dat de herinnering later weer teruggehaald kan worden. Dit gebeurt in ons bewuste geheugen. Zo kunnen we vervolgens nadenken over wat er is gebeurd, erover vertellen of oplossingen bedenken bij de ervaring en beleefde gevoelens.

Als je als kind of volwassene dus een ervaring meemaakt die je brein als zeer onaangenaam, naar, eng, gevaarlijk of zelfs als ‘alarm’ labelt, komt deze ervaring met bijbehorende herkenning labels in het geheugencentrum. Door over de gebeurtenis na te denken en te praten ben je in staat om het label in het herinneringencentrum van de ervaring te beïnvloeden, bijvoorbeeld door te denken: heel vervelend, domme pech, volgende keer beter opletten.

Geheugen van het lichaam

Naast dit bewuste geheugen worden de lichamelijke sensaties die plaatsvinden tijdens de ervaring (veroorzaakt door emoties), opgeslagen in het geheugen van het lichaam (emotioneel). Dit is een onbewust geheugen en ons denken heeft hier geen invloed op. De emotie van een ervaring blijft dus onveranderd in je lichaam aanwezig. Op zich geen probleem, mits niet voortdurend nieuwe, negatieve ervaringen zich aandienen. Als een kind veelvuldig negatieve reacties krijgt bijvoorbeeld op dat hij zo onhandig is, vervelend doet of niet zo druk moet zijn, gaat het lichaam van het kind (onbewust) al reageren voordat ‘het gevaar’ zich ook maar daadwerkelijk voordoet.

Fysieke stressreactie

Fysieke reacties van stress zijn voor anderen nauwelijks waar te nemen:
• Je hart gaat sneller kloppen
• Je ademhaling versnelt
• Spanning in je spieren neemt toe
• En je zintuigen zijn tot het uiterste gespannen; alert op nieuw gevaar

Je hersenen komen uiteindelijk in code rood: Nadenken of een oplossing bedenken, lukt moeilijk. Je lichaam moet wat doen: Je gaat weglopen, vechten of je houd je doodstil. Sommige kinderen gaan slaan, schreeuwen of andere pijn doen. Maar je kunt ook angstig gedrag zien.

Wat te doen bij code rood?

Het is belangrijk om ervoor te zorgen dat het kind uit code rood kan komen. Het helpt om rustig te blijven, rustig en zacht te spreken, te kalmeren door actief te luisteren (zet je eigen oordeel even opzij). Pas nadat een kind helemaal uit code rood is, zich weer veilig voelt, is een gesprek mogelijk over wat je verwacht van het kind in de toekomst.

Reflexintegratie

Bij kinderen die regelmatig in code rood komen, is reflexintegratie een vriendelijke methode om met weinig woorden te werken aan het loslaten van de fysieke stress uit het lichamelijk geheugen. Daarnaast zorgt reflexintegratie voor het verbeteren van de basis van een gezonde stress regulering van het lichaam: 1) het stress alarmsysteem gaat pas aan als er echt gevaar is; 2) goede fysieke vaardigheden die helpen bij direct gevaar, bijvoorbeeld je opvangen of vastgrijpen als je valt; jezelf beschermen als er iets op je dreigt te vallen of wegrennen bij brand of ander gevaar. 3) gezonde stresshormonen huishouding.

Oog voor trauma en veerkracht

Oog hebben voor wat een kind heeft meegemaakt helpt ouders en professionals om het gedrag van kinderen beter te begrijpen en te begeleiden. Leony Coppens is klinisch psycholoog zij geeft in haar presentatie een heldere toelichting op gedrag dat ontstaat vanuit onderliggend trauma en het belang om dit mee te nemen in het kijken naar het gedrag van kinderen. 

Stress op latere leeftijd

Waar staat kinderen, kun je ook lezen volwassenen, want ook volwassenen ervaren in onze resultaatgerichte en drukke samenleving regelmatig de signalen van een intern alarmsysteem dat afgaat (hartkloppingen, spierspanning, moeite met rustige ademhaling en zintuigen die alert zijn). Als code rood snel voorbij gaat, hoeft dit geen probleem te zijn. Echter het voortdurend aangaan van je stress-systeem zorgt ook voor het voortdurend vrijkomen van hormonen zoals adrenaline en cortisol. Langdurig vrijkomen van deze hormonen maakt de systemen in ons lichaam ziek.


Goede motoriek geeft richting

Ik zie jou nu nog maar één keer, een mooie uitspraak van een jongedame van 9 jaar in mijn praktijk. Dit soort uitspraken hoor ik vaker als psychomotorisch kindercoach. Ik probeer me dan voor te stellen hoe dat moet zijn. Je zit in een klas met 24 kinderen en 1 leerkracht. Dan zie je dus voortdurend 48 kinderen en 2 leerkrachten. Overweldigend en een flinke uitdaging om je te focussen en concentreren als kind. Of tikkertje spelen met vriendinnen. Ben je voortdurend te laat als tikker? Tik je regelmatig in de lucht? Hoe veilig voel je je eigenlijk als kind? En goed leren lezen en schrijven is een hele uitdaging. Hoe ontwikkel je een goed woordbeeld als de letters niet scherp en misschien wel in tweevoud te zien zijn. Faalangst ligt op de loer.

De wereld door de ogen van het kind

Als kind weet je niet beter. Dit is hoe de wereld er door jouw ogen uitziet. Je voelt wel dat het bij jou anders werkt dan bij andere kinderen. Je bent onhandig, het leren lezen gaat lastig en de wereld om je heen voelt soms onveilig. Dat jij de wereld letterlijk op een andere manier waarneemt dan andere kinderen, heb je logischerwijs geen weet van. Boosheid en frustratie kunnen zich ontwikkelen of je trekt je terug om de interne stress, die je ervaart, het hoofd te bieden. Of om gewoon uit te rusten, want dit kost erg veel energie.

Motoriek als kompas

Bij het horen van zo’n uitspraak – Ik zie jou nu nog maar één keer! – maakt mijn hart een sprongetje. Yes! We hebben een mooie stap gezet. Samen zijn we teruggegaan naar de basis: het lichaam en de zintuigen. We hebben gekeken naar de motorische vaardigheden. Zijn deze al voldoende ontwikkeld om het lichaam en de ogen nauwkeurig te sturen? Werken beide ogen, maar ook handen goed samen? En is het kind in staat om eenvoudig de eigen middenlijn te passeren of zoekt het onbewust foefjes om de motorische eisen die school stelt, te omzeilen? En zit het kind lekker in zijn of haar vel? Iedere keer weer een nieuwe, unieke puzzel. En als de puzzelstukjes dan op deze manier op zijn plek vallen en er zit zo’n kleine topper met een grote grijns voor je, prijs ik me gelukkig dat ik verschil heb mogen maken voor de toekomst van dit kind vol talenten.

Werken de ogen van jouw kind optimaal?

Om te weten of je kind in staat is optimaal gebruik te maken van zijn of haar ogen, is uiteraard gezichtsscherpte een belangrijke graadmeter. Dit is wat de opticien meet. Op school moet een kind echter bijvoorbeeld ook in staat zijn de ogen voor langere tijd op één punt te richten en vervolgens de ogen rustig langs een zin te laten bewegen. En wat de ogen dan waarnemen, moet het kind betekenis weten te geven, oftewel begrijpend lezen of waarnemen. Er zijn diverse signalen op school, thuis en met op de sportvereniging die mogelijke indicatie zijn voor problemen in het functioneren van de ogen:

Herkennen van problemen met optimaal gebruiken van de ogen

Eenvoudig testen gebruik van de ogen

Met een kleine test kun je eenvoudig kijken of je kind zijn of haar ogen goed weet te sturen. Ga voor het kind staan met een potlood in de hand. Houd het potlood op ongeveer 30 cm afstand van de ogen, tussen beide ogen (voor de neus). Beweeg het potlood rustig van links naar rechts (steeds op ongeveer 30 cm) en laat het kind het potlood met uitsluitend de ogen volgen. Het hoofd blijft stil. Volgen de ogen rustig? Of maken ze sprongetjes of zie je haperingen. Heb je de indruk dat het kind heel geconcentreerd (eerder vanuit het denken, dan als een geautomatiseerde beweging) bezig is om de taak te volbrengen? Klaagt het kind over pijn, branderige ogen. Dan direct stoppen. Bij twijfel is met een eenvoudige visuele screening problemen in het gebruik van de ogen uit te sluiten.

Contact

Twijfel je? Nee gerust contact met me op voor vrijblijvend advies.


Gezond spelen voorkomt leerproblemen

Steeds meer kinderen hebben moeite met goed gebruiken van ogen. Zij spelen minder buiten en lezen veel op scherm.

Problemen in gebruik ogen

Ze hebben bijvoorbeeld moeite met het richten van hun ogen, zijn niet in staat hun ogen vloeiend langs een zin te bewegen, vinden het lastig om snel van veraf (bord) naar dichtbij (schrift op tafel) te richten of hebben moeite om cijfers, letters of vormen snel te herkennen. Meest bekende variant is Fixatie Disparatie. De symptomen die dit geeft, lijken erg op die van dyslexie, ADD, ADHD en autisme, maar hebben dus een andere oorzaak.

Gezond spelen

Problemen in het zien vinden oa hun oorsprong in een andere manier van spelen dan vroeger. Veel jonge kinderen zitten tegenwoordig te lang naar kleine beeldschermpjes te turen, waardoor de ogen voor langere tijd in dezelfde stand gericht staan. Dertig jaar geleden speelden kinderen veel meer buiten waar ze afwisselend hun ogen dichtbij en dan weer veraf richten. Dit zorgde voor een soepele oogmotoriek. Om de jonge ogen van nu goed te richten, moet een kind soms veel moeite doen. Richten in combinatie met het volgen van een zin, is dan topsport. Met vermoeide en branderige ogen tot gevolg.

Geef een positieve impuls aan het visuele systeem van uw kind en speel met de feestdagen “gezonde spelletjes”. De optometristen van The Vision Therapy Centre uit de VS zetten 96 speltips voor u op een rij.

13 december 2017: oproep Caroline Klaver, hoogleraar oogheelkunde aan het Rotterdamse Erasmus Medisch Centrum “Weg van telefoon en naar buiten”


kinderen in beweging

Een goede basis voorkomt leerproblemen

Sommige kinderen “fietsen” op hun gemak de hele basisschool door. Andere kinderen, net zo slim als hun klasgenootjes, hebben meer hobbels te nemen. “Het zit er wel in, maar het komt er (nog) niet uit”, hoor je ouders en leerkrachten regelmatig zeggen. “Hij oefent heel hard met lezen, maar hij blijft een trage lezer.” “Mijn kind kan zich moeilijk concentreren in die grote, drukke klassen.” Op school denkt men in de richting van dyslexie, ADD of ADHD als oorzaak.

Actieve reflexen 

Ondertussen begint er in Nederland steeds meer kennis te komen over leerproblemen en de onderliggende oorzaken. Een van deze nog onbekende oorzaken zit in de onrijpheid van het centraal zenuwstelsel. Iedereen kent de primaire reflexen van baby’s zoals de schrikreflex, grijpreflex, en andere bewegingsreflexen die baby’s nodig hebben om zich te ontwikkelen. Het leert ze dat je je handje beter niet op een warme kachel kunt houden, iets op te pakken, kruipen en uiteindelijk lopen. Als een baby iets geleerd heeft, verdwijnt deze reflex langzaam aan. Dit gebeurt door de bewegingen die een baby maakt. Ons bewegingspatroon is de laatste jaren echter enorm veranderd. Dit is een van de oorzaken dat er een toename is te zien in het aantal kinderen waarbij deze reflexen op de achtergrond aanwezig blijven. Wat nog relatief onbekend is, is dat deze onrijpheid van het zenuwstelsel effect heeft op het ontspannen kunnen leren bij kinderen. Het artikel “Leerproblemen en een onrijp zenuwstelsel: Zonder een goed fundament kun je niet bouwen” van hetkind geeft een mooie uitleg over het effect van dit onrijpe zenuwstelsel op het leren en de eenvoudige oplossingen die er zijn om dit te integreren, zodat het ontspannen leren alsnog op gang komt.

Niet alleen kinderen in ontwikkeling kunnen hinder ondervinden in hun motorische ontwikkeling door actieve reflexen. Een ongeval of traumatische ervaring kan reflexen bij volwassenen weer activeren. Dit zorgt voor onbewuste stress van binnenuit het lichaam.


Ogen als oorzaak van problemen met rekenen, lezen en spelling

Komt je kind regelmatig met hoofdpijn en moe uit school, heeft het moeite met rekenen, lezen en spelling, zoals langzaam lezen,  woorden overslaan, bij wijzen met de vinger, of moeite met automatiseren? Allemaal signalen die kunnen horen bij een probleem in het samen “kijken” van beide ogen. Ook wel een visuele disfunctie genaamd. Maar ook moeite met het vangen van een bal, slordig schrijven of makkelijk een beker omstoten kunnen duiden op een visuele disfunctie. De meest bekende vorm is Fixatie Disparatie. In Nederland is nog weinig aandacht voor deze oorzaak van leer- en leesproblemen. Regelmatig benoemen scholen en bureau’s voor onderwijsondersteuning ze als dyslexie, ADD of ADHD.

Dubbel zien en onrust

Als visueel screener en leercoach zie ik steeds vaker kinderen die moeite hebben om beide ogen goed met elkaar te laten samenwerken, tekst rustig te volgen of moeite hebben met het goed “richten” van de ogen. Dit zorgt oa voor dubbel zien van de tekst, moeite om woord voor woord te lezen, maar ook onrust. Het kost deze kinderen veel energie en concentratie om de lesstof op school, die voor zo’n 75% bestaat uit tekst, in zich op te nemen. Dit leidt tot hardnekkige achterstand. Het opnieuw aanbieden van de lesstof (Remedial Teaching) helpt maar ten dele als de oorzaak (visuele disfunctie) niet wordt aangepakt.

In dit Engels gesproken Tedx filmpje “Curing learning-related vision problems” legt dr. Vicky Vandervort op een heldere manier uit wat er precies mis gaat bij het “zien” en de mogelijkheid om de samenwerking tussen de ogen op te lossen oa met oefeningen.

Herkent u uw kind in bovenstaande signalen of het filmpje, meld hem/haar aan om een visuele disfunctie uit te sluiten. Een visuele screening is niet hetzelfde als een oogtest naar ver- of bijziendheid waar de opticien naar kijkt.